1 Korinthiërs/Commentaar/Hoofdstuk 11

Uit Christipedia
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Bijbelboeken: GeExLeDeJozRiRu1Sa2Sa1Ko2Ko1Kr2KrEzrNeEstJobPsSpPrHglJesJerKlaEzeDaHosJoëAmObJonMiNaHabZefHagZaMalMtMrLkJhHnRm1Ko2KoGlEfFpCol1Th2Th1Tm2TmTitFmHbJk1Pe2Pe1Jh2Jh3JhJdOpb

1 Korinthiërs:


Hoofdstuk 11 wordt hieronder samengevat en/of een of meer passages worden becommentarieerd.

1 Kor. 11:1

1Co 11:1 Weest mijn navolgers, zoals ook ik van Christus. (TELOS)

Dit vers is het laatste van het gedeelte over de afgodenoffers.

1 Kor.11:2-16. De hoofdbedekking van de vrouw

De verzen 2 t/m 16 handelen over de hoofdbedekking, inz. van de vrouw. De hoofdbedekking is ‘een macht’, een symbool van onder gezag staan (1 Cor. 11:10). Paulus noemt meerdere redenen om het hoofd te dekken door een vrouw wanneer zij bidt of profeteert.

1 Kor. 11:2

1Co 11:2 En ik prijs u, dat u in alles aan mij denkt en de inzettingen vasthoudt, zoals ik ze u heb overgeleverd. (TELOS)

Paulus begint weer met een woord van lof. Toch heeft hij hun nog een en ander mee te delen.

De inzettingen. Eén inzetting is de hoofdbedekking. Deze inzetting werd blijkens het vervolg niet door allen nagevolgd.

1 Kor. 11:3

1Co 11:3 Maar ik wil dat u weet, dat Christus het hoofd is van iedere man, en de man [het] hoofd van [de] vrouw, en God [het] hoofd van Christus. (TELOS)

Een rangorde van hoofdschap. In deze hiërarchie of rangorde staat God bovenaan, dan Christus, dan de man, eindelijk de vrouw.

Dat Christus het hoofd is van iedere man. Het valt op dat Paulus niet begint met de hoogste in de rangorde, God. Hij begint ermee op te wijzen dat de man te maken heeft met het hoofdschap van Christus. De man is de schakel, die boven zich heeft de hemelse macht. Hoewel en omdat in het gedeelte van de verzen 2 - 16 de nadruk ligt op de hoofdbedekking en de plaats van de vrouw, omdat er vrouwen waren die ongedekt baden of profeteerden, is het goed eerst te beseffen dat de man niet soeverein is: hij staat onder gezag van Christus. Ook in het volgende vers gaat het eerst om de man die bidt of profeteert.

Na de zondeval, waarbij Eva als eerste overtrad en vervolgens haar man als het ware meetrok, spreekt God eerst de man aan.

De man het hoofd van de vrouw. Christus is het hoofd van iedere man, maar een man is niet het hoofd van iedere vrouw. Elke man is alleen het hoofd van zijn eigen vrouw. Het beginsel is echter algemeen gesteld, "de man is het hoofd van de vrouw", en geldt daarom wellicht ook in maatschappelijke verhoudingen buiten het huwelijk. In de samenleving van de mens berust het hoofdschap bij de man; het is zijn taak om leiding te geven. Hoe groter het gezagsgebied, hoe passender het is dat een man leiding geeft. Dit standpunt druist in tegen de tijdgeest, die gelijkheid bovenaan stelt en de gezagsverhouding ontkent.

1 Kor. 11:4 Een man ongedekt

1Co 11:4 Iedere man die bidt of profeteert met iets op zijn hoofd, onteert zijn hoofd; (TELOS)

Onteert zijn hoofd. Zijn letterlijke en zijn figuurlijke hoofd. Zijn letterlijke hoofd is zijn eigen fysieke hoofd. Zijn figuurlijke hoofd is Christus. Dat het fysieke hoofd is inbegrepen, valt af te leiden uit de verzen 5-6 (de vrouw onteert haar hoofd, waarbij het een en hetzelfde zou zijn is alsof zij geschoren was, en dit is voor haar een schande) en 14 (het dragen van lang haar is een oneer voor de man).

1 Kor. 11:5 Een vrouw ongedekt

1Co 11:5 en iedere vrouw die bidt of profeteert met ongedekt hoofd, onteert haar hoofd; want het is een en hetzelfde alsof zij geschoren was. (TELOS)
"Moffenmeiden", die het met de Duitsers hielden, werden na de oorlog tot hun schande kaal geschoren.

De vrouw droeg in Griekenland in het openbaar de sluier, het gewone kledingstuk uit de Oosterse vrouwenwereld. Alleen waren daarop bij de Griekse afgodische eredienst uitzonderingen. Paulus wil niet dat de gelovige vrouw bij het bidden of profeteren de sluier wegdoet.

Onteert haar hoofd. Haar letterlijke, fysieke hoofd en haar figuurlijke hoofd.

Alsof zij geschoren was. De natuur leert (vgl. vers 14) dat lang haar passend voor een vrouw is. Daarmee leert de natuur dat het passend is dat een vrouw gedekt is. De natuurlijke bedekking leert een cultuurlijke bedekking.

Een prostitué werd indertijd gestraft door haar kaal te scheren[1]. Hetzelfde lot viel na afloop van de tweede wereldoorlog in Nederland de "moffenmeiden" ten deel (zie foto).

1 Kor. 11:6

1Co 11:6 Want als een vrouw niet gedekt is, laat zij zich ook maar scheren; maar als het voor een vrouw een schande is zich te scheren of zich te laten scheren, laat zij zich dan dekken. (CP[2])

Ongedektheid is gelijk kaalheid.

Scheren. Scheren in die dagen is ons knippen. De schaar werd nog niet gebruikt: men denke aan Simson, wiens lange haar werd afgesneden. Bij ons is ook nog de beroepsnaam „haarsnijder" blijven hangen. Deze naam wordt hier en daar nog gebruikt, maar is inmiddels verouderd.

Voor een vrouw een schande. De man daarentegen kan het haar laten knippen en behoeft geen sluier.

1 Kor. 11:7 Man, vrouw en heerlijkheid

Huwelijksportret van de Prins van Oranje en Prinses Máxima. Denk haar even weg en zet haar in gedachten weer terug. Zonder haar is zijn heerlijkheid minder. Zij was en is zijn heerlijkheid.
1Co 11:7 Want de man behoort zijn hoofd niet te dekken, daar hij het beeld en de heerlijkheid van God is; maar de vrouw is de heerlijkheid van de man. (TELOS)

Want de man behoort zijn hoofd niet te dekken, daar hij .... Paulus begrondt zijn inzetting op de creatuurlijke positie van de man.

Het ongedekt bidden of profeteren door een man is een totaal ander gebruik dan bij de Joden, waar de man in de synagoge zich juist dekt. Christusgelovige Joden dienen geen keppel te dragen als zij tot God bidden.

Er is geen reden om te stellen dat Paulus zich aansluit bij de Griekse gebruiken[3]. Paulus kon zich aanpassen aan de Jood en de Griek, om enigen van hen te winnen, maar hun gebruiken waren niet leidend bij de inzettingen die hij overleverde. Hij begrondt zijn inzetting hier op de scheppingsorde, niet op de cultuur van de Grieken.

Hij is het beeld en de heerlijkheid van God. De man is het beeld en de heerlijkheid van God. De man beeldt God uit. God staat niet onder gezag, maar is soeverein.

In Gen. 1:26-27 gaat het over beide sexen.

Ge 1:26 En God zeide: Laat Ons mensen maken, naar Ons beeld, naar Onze gelijkenis; en dat zij heerschappij hebben over de vissen der zee, en over het gevogelte des hemels, en over het vee, en over de gehele aarde, en over al het kruipend gedierte, dat op de aarde kruipt. Ge 1:27 En God schiep den mens naar Zijn beeld; naar het beeld van God schiep Hij hem; man en vrouw schiep Hij ze. Ge 1:28 En God zegende hen, en God zeide tot hen: Weest vruchtbaar, en vermenigvuldigt, en vervult de aarde, en onderwerpt haar, en hebt heerschappij over de vissen der zee, en over het gevogelte des hemels, en over al het gedierte, dat op de aarde kruipt! (SV)

Beide sexen zijn het beeld van God en hebben heerschappij over de overige schepselen op aarde. Man en vrouw zijn echter verschillend, ook in de hoedanigheden die zij van God verbeelden. De man staat niet onder gezag van enig schepsel op aarde. Bovendien is hij belast met de zorg voor zijn vrouw, als voor een zwakker vat. Als zodanig beeldt hij het hoofdschap (gezag en zorg) van God af. Ten opzichte van zijn hoofdschap is de man het beeld en de heerlijkheid van God.

De vrouw is de heerlijkheid van de man. De vrouw is de heerlijkheid, niet het beeld, van de man. Zij beeldt niet God uit in diens hoofdschap, maar zij is de luister, de versiering, de pracht van haar man. Dat blijkt bijzonder op haar huwelijksdag, wanneer zij gewoonlijk in mooie kleding gehuld is en 'de show steelt'.

De heerlijkheid van koning wordt zichtbaar in zijn hofhouding, in de mannen en vrouwen die hem dienen.

De koningin van Scheba geraakt diep onder de indruk van de wijsheid en uitwendige heerlijkheid van Salomo. Tot die heerlijkheid behoorde zijn knechten en hun kleding.

1Kon 10:4 Als nu de koningin van Scheba zag al de wijsheid van Salomo, en het huis, hetwelk hij gebouwd had, 1Kon 10:5 En de spijze zijner tafel, en het zitten zijner knechten, en het staan zijner dienaren, en hun kledingen, en zijn schenkers, en zijn opgang, waardoor hij henen opging in het huis des HEEREN, zo was in haar geen geest meer. (SV)

Uit de hoofdbedekking van de vrouw blijkt dat haar man haar gezaghebbend hoofd is.

1 Kor. 11:8-9

1Co 11:8 Want de man is niet uit de vrouw, maar de vrouw uit de man; (TELOS)

De man is niet uit de vrouw. Oorspronkelijk is de man niet uit de vrouw ontstaan.

Maar de vrouw uit de man. De eerste vrouw is geformeerd uit de eerste man, Adam.

1 Kor. 11:9

1Co 11:9 want de man is ook niet geschapen om de vrouw, maar de vrouw om de man. (TELOS)

De man is niet geschapen om de vrouw. Immers, de vrouw was er nog niet. De man is geschapen om het beeld en de heerlijkheid van God te zijn (vers 7).

De vrouw om de man. Om voor hem een passende hulp en gezellin te zijn (Gen. 2) en tevens zijn heerlijkheid (1 Cor. 11:7).

1 Kor. 11:10. Terwille van de engelen.

1Co 11:10 Daarom behoort de vrouw een macht op haar hoofd te hebben terwille van de engelen. (TELOS)

Een macht op haar hoofd. Men kan denken aan een teken van de 'macht', het hoofdschap, het gezag van de man ten opzichte van de vrouw.

Men kan echter ook, in het licht van de gegeven rangorde (vers 3), denken dat de macht op haar hoofd voorstelt het hoofdschap van Christus over de man. Vers 3 begint met "Maar ik wil dat u weet, dat Christus het hoofd is van iedere man". Als de vrouw de heerlijkheid van de man is, dan drukt de macht op haar hoofd uit dat de man onder het hoofdschap van Christus is. Ongedekt bidden zou dan symboliseren: soevereiniteit van de man, ontrouw van hem, zich onttrekken aan het gezag van de Schepper.

Anderen hebben gedacht aan een teken van waardigheid, weer anderen aan een soort talisman tot bescherming[4]. De laatste gedachte is zeer onwaarschijnlijk, omdat Paulus dan uit heidens bijgeloof een dergelijke inzetting had gegeven.

Terwille van de engelen. De engelen bezien het gedrag van mannen en vrouw. Wij zien hen niet, maar zij zien ons wel. Het is van belang dat de engelen de scheppingsorde zien in de gemeente, in kleding en gedrag van de gelovigen.

1 Kor. 11:11

1Co 11:11 Evenwel is noch de vrouw zonder de man, noch de man zonder de vrouw, in de Heer. (TELOS)

Opdat de man zich niet verheffe, dient hij te beseffen dat hij niet zonder de vrouw kan.

1 Kor. 11:12

1Co 11:12 Want zoals de vrouw uit de man is, zo is ook de man door de vrouw; maar alle dingen zijn uit God. (TELOS)

Man en vrouw zijn wederkerig afhankelijk wat betreft hun ontstaan.

De vrouw is uit de man. Eva is uit Adam geformeerd.

Zo is ook de man door de vrouw, d.w.z. elke man ontwikkelt zich in de schoot van een vrouw en word door een vrouw ter wereld gebracht.

Alle dingen zijn uit God. Vergelijk:

1Co 8:6 dan is er toch voor ons maar een God, de Vader, uit Wie alle dingen zijn, en wij voor Hem; en een Heer, Jezus Christus, door Wie alle dingen zijn, en wij door Hem. (TELOS)

1 Kor. 11:14. Lang haar oneer voor man

Man met lang haar.
1Co 11:14 Leert ook de natuur zelf u niet, dat als een man lang haar draagt het een oneer voor hem is?

Alles leidt er toe, dat de haardracht van de man kort, die van de vrouw, bij wijze van sluier, lang is.

1 Kor. 11:16. Bij ons niet zo'n gewoonte

1Co 11:16 Maar als iemand meent te moeten twisten wij hebben zo’n gewoonte niet, en evenmin de gemeenten van God. (TELOS)

Wij hebben zo'n gewoonte niet. Namelijk dat "dat een vrouw ongedekt tot God bidt" (vers 13). Vgl. "inzettingen" in vers 2.

De gewoonte waarop Paulus op doelt is niet een gewoonte om over de zaak van de hoofdbedekking te twisten. De voorliggende zaak is niet dat er geruzied werd over hoofdbedekking, maar dat er vrouwen waren die ongedekt tot God baden. Bedenk bovendien dat Paulus begint met hen te prijzen dat zij de inzettingen vasthouden die hij hen had overgeleverd (vers 2). Zij hadden overeenkomstig het onderwijs van de apostel goede gewoonten gevormd, maar op het punt van het bidden en profeteren door vrouwen hadden zij correctie nodig.

Anderen verstaan "zo'n gewoonte" echter van het ruziën over de kwestie van de hoofdbedekking.

En evenmin de gemeenten van God. Veel wil Paulus er niet over twisten; als een, die anders oordeelt, persé gelijk wil hebben, dan verwijst hij daartegenover op het gebruik in de gemeenten van God.

In een pas gevormde gemeente zijn kwesties aangaande gebruiken bijna levenskwesties. Paulus deed goed, er op in te gaan; zendelingen doen ook zo. Zij konden in de tijd van Nederlands Indië vertellen, wat een ontzaglijke gebeurtenis het voor een Papoea, die christen wordt, is om zijn haar te laten knippen. Hij ondergaat het als een operatie. De zendeling eiste het, om hem los te maken van de geheimzinnige animistische kracht, die de heiden aan het haar toekent. Zendeling J.E. Jellesma (1816-1858) daarentegen op Java vond er geen bezwaar in, dat de mannen naar 's lands gebruik hun eigen namen en hun lange haar behielden.

1 Kor. 11:2-16 Beschouwing

De verzen 2 t/m 16 handelen over de hoofdbedekking. De hoofdbedekking is ‘een macht’, een symbool van onder gezag staan (1 Cor. 11:10). Paulus noemt als redenen om het hoofd te dekken door een vrouw wanneer zij bidt of profeteert:

  • passend bij het hoofdschap van de man ten opzicht van de vrouw
  • ongedekt bidden is onterend voor haar hoofd
  • de vrouw is geschapen om de man en is zijn heerlijkheid (vs. 7-9)
  • ter wille van de engelen
  • ongedekt bidden is ongepast en dat is in te zien (vs. 13)

Daarentegen behoren de mannen ongedekt te bidden of te profeteren. Redenen:

  • man is beeld en heerlijkheid van God (vs. 7)
  • gedekt bidden is onterend voor zijn hoofd
  • anders onteert hij Christus

In of buiten de samenkomst?

Het volgende gedeelte 11:17v heeft betrekking op de gemeentelijke samenkomst. Het gedeelte 11:1-16 gaat niet uitdrukkelijk om bidden en profeteren in de gemeentelijke samenkomst, maar omdat 1) het volgende gedeelte er uitdrukkelijk wel over gaat, en 2) het gedeelte geen antwoord is op een vraag, terwijl 8:1-11:1 wel over een vraag gaan en 12:1 ook, lijkt het voor de hand te liggen dat 11:1-16 zowel betrekking heeft op het optreden van vrouwen in en buiten de gemeentelijke samenkomst. De nadruk ligt op het gedrag van vrouwen, niet op de plaats waarom zij dat vertonen.

Dat ook hun gedrag in de gemeentelijke samenkomst bedoeld kan zijn, moge vermoed worden gegeven dat "wie profeteert, bouwt de gemeente op" (1 Cor. 14:4). Maar profeteren kan ook plaatsvinden buiten de gemeentelijke samenkomst.

Alleen of in het openbaar?

Het lijkt erop dat Paulus openbaar gedrag van vrouwen wil verbeteren. Sommige zusters menen echter dat zij dag en nacht een hoofdbedekking moeten dragen, ook als zij thuis alleen zijn. Deze gedachte is echter niet waarschijnlijk. "Profeteren" is spreken namens God tot anderen. Die anderen moeten tegenwoordig zijn. Paulus denkt derhalve waarschijnlijk aan optreden van biddende en profeterende zusters te midden van medegelovigen.

1 Kor. 11:17

1Co 11:17  Nu ik dit beveel, prijs ik u niet, omdat u niet ten goede, maar ten kwade samenkomt. (TELOS)

Nu ik dit. Het nu volgende, de misstanden in de gemeentelijke samenkomst (scheuringen, avondmaalsgebruik). Vergelijk:

1Co 11:22 Hebt u dan soms geen huizen om te eten en te drinken? Of veracht u de gemeente van God en beschaamt u hen die niets hebben? Wat zal ik u zeggen? Zal ik u prijzen? Hierin prijs ik u niet. (TELOS)

1 Kor. 11:19

1Co 11:19 Want er moeten ook sekten onder u zijn, opdat ook de beproefden onder u openbaar worden. (TELOS)

Er moeten. Vergelijk Gods woord na de scheuring van Israëls rijk:

2Kr 11:4 Zo zegt de HEERE: Gij zult niet optrekken, noch strijden tegen uw broederen; een ieder kere weder tot zijn huis, want deze zaak is van Mij geschied. En zij hoorden de woorden des HEEREN, en zij keerden weder van tegen Jerobeam te trekken. (SV)

De beproefden. Zij wie eenheid van het lichaam van Christus voor ogen staat en weigeren partij te kiezen.

1 Kor. 11:21

1Co 11:21 want bij het eten neemt ieder vooraf zijn eigen avondmaal, en de een is hongerig en de ander dronken. (TELOS)

Dat is een onwaardig gebruik van 's Heren avondmaal.

1Co 11:27 Daarom, wie op onwaardige wijze het brood eet of de drinkbeker van de Heer drinkt, zal schuldig zijn aan het lichaam en het bloed van de Heer. (TELOS)

Neemt ieder vooraf zijn eigen avondmaal. Ze wachten niet op elkaar. Het werden individuele maaltijden op verschillende tijden.

1Co 11:33 Daarom, mijn broeders, als u samenkomt om te eten, wacht op elkaar. (TELOS)

De een is hongerig.

1Co 11:34 Als iemand honger heeft, laat hij thuis eten, opdat u niet tot een oordeel samenkomt. -De overige dingen nu zal ik ordenen als ik kom. (TELOS)

De onwaardige wijze bestond uit meerdere dingen:

  • niet samen één maaltijd gebruiken, maar ieder neemt vooraf zijn eigen avondmaal. "Daarom, mijn broeders, als u samenkomt om te eten, wacht op elkaar." (1Co 11:33 )
  • sommigen aten de maaltijd om hun honger te stillen. Hiervoor is het avondmaal niet ingesteld. "Als iemand honger heeft, laat hij thuis eten,..." (1Co 11:34)
  • sommigen waren dronken. Ze dronken te veel wijn bij het avondmaal of kwamen in dronken toestand ten avondmaal.

Efe 5:18 En wordt niet dronken van wijn, waarin losbandigheid is, maar wordt vervuld met de Geest, (TELOS)

1 Kor. 11:26

1Co 11:26 Want zo dikwijls u dit brood eet en de drinkbeker drinkt, verkondigt u de dood van de Heer, totdat Hij komt.

Verkondigt u de dood van de Heer. Immers spreken brood en beker van zijn dood. Het brood symboliseert Zijn lichaam dat Hij voor ons overgaf in de dood, en de beker symboliseert het nieuwe verbond in Zijn vergoten bloed.

De uitdrukking "verkondigt" duidt op de symbolische betekenis van het brood en de beker. Ze betekenen iets, er gaat een sprake van uit. Brood en beker zijn niet wezenlijk zelf het lichaam of het nieuwe verbond. Door hun gewijd gebruik verandert het brood niet in het lichaam van Christus, noch de beker in het nieuwe verbond. Het teken is hier niet het betekende zelf, het staat er voor.

1 Kor. 11:27

1Co 11:27 Daarom, wie op onwaardige wijze het brood eet of de drinkbeker van de Heer drinkt, zal schuldig zijn aan het lichaam en het bloed van de Heer. (TELOS)

De onwaardigheid heeft Paulus aangewezen in vers 21.

1Co 11:21 want bij het eten neemt ieder vooraf zijn eigen avondmaal, en de een is hongerig en de ander dronken. (TELOS)

Schuldig zijn aan het lichaam en het bloed van de Heer. Alsof hij het lichaam en het bloed van de Heer verkeerd behandeld heeft.

1 Kor. 11:31-32

1Co 11:31 Als wij echter onszelf beoordeelden, zouden wij niet geoordeeld worden; 1Co 11:32 maar als wij geoordeeld worden, dan worden wij door de Heer getuchtigd, opdat wij niet met de wereld veroordeeld worden. (TELOS)

Onszelf beoordeelden. Of 'oordeelden' (Statenvertaling). Het gebruikte Griekse werkwoord is diakrino. Zie oordelen.

Niet geoordeeld worden. Het Griekse werkwoord hier gebruikt is krino. Zie oordelen.

Wij geoordeeld worden. Het Griekse werkwoord hier gebruikt is krino. Zie oordelen

Veroordeeld worden. Het Griekse werkwoord hier gebruikt is katakrino. Zie oordelen

1 Kor. 11:29

1Co 11:29 Want wie eet en drinkt, die eet en drinkt zichzelf een oordeel, als hij niet het lichaam <van de Heer> onderscheidt. (TELOS)

Zichzelf een oordeel. Hij roept de tuchtiging van de Heer over zich af. ⇒ Oordeel. De tuchtiging bleek uit de vele zwakken, zieken en sterfgevallen (vers 30).

1 Kor. 11:33

1Co 11:33 Daarom, mijn broeders, als u samenkomt om te eten, wacht op elkaar. (TELOS)

Een aspect van de onwaardige wijze was dat ieder vooraf zijn eigen avondmaal nam:

1Co 11:21 want bij het eten neemt ieder vooraf zijn eigen avondmaal, en de een is hongerig en de ander dronken. (TELOS)

Dat gaat ten koste van het uitbeelden van de eenheid, de gezamenlijkheid. De afzonderlijke leden vormen één lichaam. Het lichaam van de Heer is één. Het moest in één maaltijd wordt voorgesteld, niet in individuele maaltijden op verschillende momenten.

1 Kor. 11:34

1Co 11:34 Als iemand honger heeft, laat hij thuis eten, opdat u niet tot een oordeel samenkomt. -De overige dingen nu zal ik ordenen als ik kom.

Honger heeft. Vergelijk.

1Co 11:21 want bij het eten neemt ieder vooraf zijn eigen avondmaal, en de een is hongerig en de ander dronken. (TELOS)

Oordeel. Een oordeel dat een vermijdbare tuchtiging is. Zie Oordeel.

De overige dingen. Waarschijnlijk dingen die met het samenkomen van de gemeente te maken hadden. De ordening ervan kon kennelijk wachten, was minder urgent dan die van de scheuringen en misbruiken.

Voetnoot

  1. David en Pat Alexander (red.), Handboek bij de Bijbel (Den Haag: J.N. Voorhoeve, 1976) blz. 594: "Kaalgeschoren: zo zag een prostituee er uit als ze gestraft was".
  2. Vertaling door Christipedia, uitgaande van de Telos-vertaling.
  3. A. van Veldhuizen, Paulus' brieven aan de Korinthiërs (Groningen, Den Haag: J.B. Wolters' uitgeversmaatschappij, 1922. Deel van de reeks Tekst en Uitleg. Praktische Bijbelverklaring door F.M.Th. Böhl en A. van Veldhuizen), blz. 96: "Paulus sluit zich dus aan bij de Grieksche gebruiken."
  4. Deze meningen worden vermeld in: A. van Veldhuizen, Paulus' brieven aan de Korinthiërs (Groningen, Den Haag: J.B. Wolters' uitgeversmaatschappij, 1922. Deel van de reeks Tekst en Uitleg. Praktische Bijbelverklaring door F.M.Th. Böhl en A. van Veldhuizen), blz. 97.